Με το μπιτόνι μου στον ώμο
Του Παντελη Μπουκαλα
«Σοβαρευτείτε ρε Ελληνες! Σοβαρευτείτε επιτέλους!». Ελληνας ήταν βέβαια και αυτός που απηύθυνε την υπέρ σοβαρότητας προτροπή σε δεκάδες ανθρώπους που (αυθορμήτως ή εξερεθισμένοι από την τηλεόραση, πιστή στoν ρόλο της να παράγει πανικό) συνέρρευσαν στο βενζινάδικο για να φουλάρουν το ρεζερβουάρ και καλού κακού να γεμίσουν και κάνα μπιτόνι. Χλευαστικός ήταν ο τόνος του τιμητή, τέτοιος που αν τον είχε υιοθετήσει κάποιος άλλος για να του απευθυνθεί, θα τον είχε εξοργίσει, γιατί θα ένιωθε προσβεβλημένος. Και, «με το δίκιο του να τον πνίγει», θα πετούσε και αυτός την ξινή του την κουβέντα και γρήγορα οι γλώσσες θα έδιναν τη σκυτάλη στα χέρια, για να λύσουν λογαριασμούς που το πιθανότερο είναι ότι δεν υπάρχουν καν, αφού άλλα πράγματα, πολύ σοβαρότερα από ένα μπιτόνι βενζίνης, χωρίζουν τους ανθρώπους.
Συνηθισμένο αυτό το «Σοβαρευτείτε ρε Ελληνες», το ακούμε και στις εκδοχές «έτσι είναι οι Ελληνες» ή «αυτή είναι η Ελλάδα», για να θυμηθούμε τον κ. Σημίτη. Οι Ελληνες βέβαια δεν είναι κάποιοι άλλοι, έξω από μας και μακριά μας. Οι Ελληνες είμαστε εμείς και η Ελλάδα, «αυτή η Ελλάδα», είναι ο τόπος που συνδημιουργούμε, με τον ρόλο του ο καθένας και από το πόστο του. Ο ψόγος, λοιπόν, θα είχε κάποιο νόημα, και ίσως κάποιο αποτέλεσμα, αν διέθετε και αυτοκριτική διάσταση. Αν δηλαδή, κάθε φορά που μιλάμε, στα κανάλια, στις εφημερίδες, στην παρέα για τη «νοοτροπία του Ελληνα», ξεκαθαρίζαμε εξ αρχής και επιμέναμε μέχρι τέλους ότι αυτή η νοοτροπία είναι και δική μας, ότι ουδείς εξαιρείται άνευ τεκμηρίων, ουδείς δικαιούται να αυτοεξαιρεθεί.
Προφανώς η Ελλάδα δεν είναι «αυτή», μόνο «αυτή» και τίποτε άλλο. Προφανώς η «ελληνική νοοτροπία» δεν είναι αποκλειστικά νοοτροπία της γκρίνιας, της κλάψας, του «πού είναι το κράτος», της αλληλοφαγίας, του αετονυχισμού, της εγωπάθειας, της ανασφάλειας και των ποικίλων στερητικών συνδρόμων, όπως θέλουν να μας πείσουν όσοι ύστερα από τρεις μέρες θα ξαναθυμηθούν το «ελληνικό φιλότιμο» και θα το εγκωμιάσουν, θα ξαναθυμηθούν τα «ελληνικά γονίδια» και θα τα αποθεώσουν. Προφανώς επίσης τα πράγματα θα ήταν πιο όμορφα αν επιφυλάσσαμε και στον εαυτό μας την αυστηρότητα με την οποία αντιμετωπίζουμε όλους τους υπόλοιπους, αν όποτε ελεεινολογούμε τους «Ελληνες» δεν εξαιρούμε την αφεντιά μας, φρονώντας ότι μόνο αυτή απόμεινε για να υπερασπίζει αξίες, ήθη, ιδέες κ.λπ. Πώς να το κάνουμε. Η Ελλάδα, ως προς το πού πορεύεται, ανήκει στους Ελληνες· δεν γίνεται να φταίνε πάντοτε κάποιοι πλασματικοί, μυθικοί «άλλοι» για ό,τι είναι και για ό,τι ονειρεύεται να γίνει. O καθρέφτης μας δεν λέει ποτέ ψέματα και κολακείες. Υπό μία προϋπόθεση: να τον κοιτάμε για να μελετάμε και όχι για να αυτοθαυμαζόμαστε.